การทำสมาธิสแกนร่างกาย คืออะไร

แท้จริงแล้วการฝึกหัดทำสมาธินั้นมีหลายแบบ ไม่จำเป็นที่จะต้องนั่งขัดสมาธิ นำมือมาประกบกันที่หน้าตักเพียงอย่างเดียวเท่านั้นมีรูปแบบการฝึกสมาธิหลายแบบให้คุณได้เลือกตามความชอบตามสไตล์ของแต่ละคน วันนี้เราจะมาแนะนำวิธีการทำสมาธิที่เรียกว่าการสแกนร่างกาย เป็นวิธีการทำสมาธิรูปแบบหนึ่งที่ได้รับความนิยมมาก ซึ่งจะมีวิธีการอย่างไรนั้นมาดูกันเลย

การทำสมาธิสแกนร่างกาย หรือ “Body Scan Meditation” 

เป็นรูปแบบหนึ่งของการฝึกสมาธิที่มุ่งเน้นไปที่การรับรู้และสำรวจความรู้สึกต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในร่างกายของคุณ โดยปกติจะเริ่มจากการสังเกตการณ์ความรู้สึกที่ปลายเท้าและค่อย ๆ ย้ายความสนใจไปยังส่วนต่าง ๆ ของร่างกายจนถึงยอดศีรษะ

วิธีการนี้ช่วยให้ผู้ฝึกสมาธิรู้สึกตัวอยู่กับปัจจุบันและเรียนรู้ที่จะรับรู้ร่างกายของตัวเองโดยไม่ตัดสินหรือวิพากษ์วิจารณ์ความรู้สึกเหล่านั้น สมาธิสแกนร่างกายสามารถช่วยลดความเครียด คลายความวิตกกังวล และเพิ่มความตระหนักรู้ในตนเองได้ การฝึกแบบนี้มักใช้เวลาประมาณ 20-45 นาที และสามารถทำได้ทั้งในท่านั่งและท่านอน นิยมใช้ในหลักสูตรการรักษาด้วยการตระหนักรู้เชิงสติ (Mindfulness-Based Stress Reduction – MBSR) ด้วย

การฝึกสมาธิสแกนร่างกายให้เริ่มจากเท้า 

รู้สึกว่าเท้าของคุณอยู่บนพื้นตอนนี้ ไม่ว่าจะอยู่ในรองเท้าหรือไม่ก็ไม่สำคัญ จากนั้นติดตามหรือสแกนทั่วทั้งร่างกายของคุณ ทีละน้อย ช้า ๆ ไปจนถึงกระหม่อมศีรษะ จุดประสงค์ของการฝึกนี้คือการตรวจสอบร่างกายทั้งหมด ปลายนิ้วถึงไหล่ ก้นไปจนถึงหัวแม่เท้า กฎเหล็กคือ ห้ามตัดสิน ไม่สงสัย ไม่กังวล เพียงตรวจสอบความรู้สึกทางกายภาพของการอยู่ในร่างกายของคุณ ปวดเมื่อย สบายดี คุณสามารถสัมผัสถึงสิ่งเหล่านี้ได้ แต่จะไม่ใช้ความคิดเห็นเข้าไปตัดสินเด็ดขาด

การฝึกรับรู้ร่างกาย 

เริ่มมุ่งความสนใจไปที่ส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย เริ่มจาก นิ้วเท้า เท้า (ฝ่าเท้า ส้นเท้า ด้านบนของเท้า) ผ่านทางขา กระดูกเชิงกราน หน้าท้อง หลังส่วนล่าง หลังส่วนบน ไหล่หน้าอก แขนลงไปที่นิ้ว ไหล่ คอ ส่วนต่าง ๆ ของใบหน้า และศีรษะ สำหรับแต่ละส่วนของร่างกาย ให้จับอารมณ์ไว้สักครู่แล้วสังเกตความรู้สึกต่าง ๆ ขณะที่คุณเพ่งสมาธิ ทันทีที่คุณสังเกตเห็นว่าจิตใจของคุณฟุ้งซ่าน ให้กลับมาสนใจส่วนของร่างกายที่คุณจำได้ครั้งสุดท้ายทันที

หากคุณเผลอหลับระหว่างการฝึกสแกนร่างกายก็ไม่เป็นไร เมื่อคุณรู้ตัวแล้ว ให้หายใจเข้าลึก ๆ เพื่อทำให้คุณตื่นขึ้นอีกครั้ง และอาจจัดตำแหน่งร่างกายของคุณ (ซึ่งจะช่วยปลุกให้ตื่นด้วย) เมื่อคุณพร้อม ให้มุ่งความสนใจไปที่ส่วนของร่างกายที่คุณจำได้ว่ากำลังจดจ่ออยู่ครั้งสุดท้าย